SİSTEM VE ÇEVRE YAKLAŞIMI, DEĞİŞİM VE DÖNÜŞÜM YASASI
Bilimsel ve Sistemsel Bakış - Prof. Dr. Ünal ÇAMDALI
Tarih: 6.12.2018 00:00:02 / 179okunma / yorum
Prof. Dr. Ünal ÇAMDALI

Değerli dostlar, bugünde sizlerle, sistem nedir? Çevre nedir? Bunlar arasında nasıl bir ilişki vardır? Bu ilişkilerin değişim ve dönüşümdeki yeri nedir? Sorularının cevaplarını, fiziksel sistemleri esas alarak vermeye gayret edeceğiz ve buradan da sosyal dünya ile bir ilişki kurmaya çalışacağız. Bunu yaparken de her zaman olduğu gibi yine bilimsel yasalardan ve ilkelerden yararlanacağız. Daha çok da termodinamik yasalardan…

Sistem, kelime anlamı olarak, düzen demektir. Düzen bir amaca hizmet maksadını yerine getiren bir yapının adıdır. Bir fonksiyonu icra etmektedir. Bunlar, doğal sistemler olmakla birlikte doğal olmayan, yani sonradan ortaya konmuş düzenler de olabilir. Örneğin bir yaprak da bir sistemdir, bir ağaç, bir hayvan, bir insan hatta bir elektrik santrali de bir sistemdir. Dünya da bir sistem, evren de bir sistemdir. Bir makinada bir sistemdir, bir atom da. Sistem örneklerini, mikro yapılardan makro yapılara kadar çoğaltmak mümkündür.

Dostlar, her sistem aynı zamanda bir enerji dönüştürücüsüdür. Varlığını enerjiyi dönüştürerek sürdürür. Enerji dönüşümü devam ettiği sürece varlık da devam eder. O bitince sistem için varlığı da sona erer. Her bir sistemin bir çevresi ve çevresiyle de bir etkileşimi yani ilişkisi vardır. Sistem ile çevresi, sürekli madde ve enerji alışveriş ilişkisinde bulunur. Madde ve enerji bazen sistemden çevreye, bazen de çevreden sisteme geçiş yaparak çarklar döner ve varlık da devam eder. Ta ki sistem ömrünü tamamlayıncaya kadar…

Termodinamikte de bir sistemi tanımlayan özellikler vardır. Bunlar; sıcaklık, hacim, basınç, enerji, entropi, ekserji gibi değerlerdir. Bu özelliklerden yararlanarak, sistem tanımlanmaya çalışılır. Örneğin bir insanı tanımlarken de uzun boylu, kısa boylu, zayıf, şişman, esmer, sarışın gibi özellikler kullanılır. Bir fiziksel sistemi tanımlamak için, kaç tane özelliğini bilmeye ihtiyacımız var dersek? Çok özelliği bilmemiz gerekmektedir diyebiliriz. Ancak, bir insanın ki kadar değildir. Bir insanı tanımak için acaba kaç özelliğini bilmemiz gerekir dersek? İşte burası meçhul. Zira insanın kendisi meçhul. Bilinen özellikleri ile beraber pek çok da bilinmeyen özellikleri de vardır. Bırakın başkası tarafından bilinmeyi, kendisi tarafından bile bilinmeyen pek çok özellikleri vardır. Kim bilir…

Değerli arkadaşlar, termodinamikte pek çok özelliğin değeri mutlaktır. Yani çevreden bağımsız tanımlanır. Ancak bir özellik var ki çevreye göre tanımlanır. Çevreye göre değer kazanır. Çevresiz tanımlanamaz. Bu özellik ekserjidir. Biliyorsunuz ekserjiyi daha önce tanımlamıştık. Ekserji, bir sistemin maksimum yararlı iş yapabilme kapasitesi idi. Bu özellik, yukarıda da ifade edildiği gibi çevre ile tanımlanır adeta onunla anlam kazanır. Çevreden de etkilenir. Çevre değişirse o da değişir.

Sosyal dünyada da çevre değişince, bir sistem olarak tanımlanabilen insan da değişir.  Örneğin işyerinde evdeki gibi, evde de işyerindeki gibi davranmayız. Bu ikiyüzlülük veya duruma göre davranma değildir. Buradan böyle bir anlam çıkmasın. Burada ortaya konmaya çalışılan gerçek, çevre ile sistem ilişkisine dayanan söz konusu benzerliğin, sosyal yaşamda da geçerli olmasıdır. Ayrıca, farklı bir ortamda bulunduğumuz zaman bile yine davranışlarımız kendiliğinden otomatik olarak değişir. Tıpkı ekserjinin çevreden etkilenip değişmesi gibi…

Sosyal yaşamda da çevrenin insanın yaşamı üzerinde çok büyük bir etkisi vardır. İyi çevre, kötü çevre bu hususta çok önemlidir. Sosyal yaşamda bir birey için çevre, onun yakın çevresinde bulunun herkes ve her şey diyebiliriz. Hani eskiler derler ya bana arkadaşını söyle senin kim olacağını söyleyeyim. Bu ifade bu ilişkiyi veciz bir şeklide ifade etmesi açısından anlamlıdır. Dolayısıyla bireyin çevresinin değişmesi, tıpkı fiziksel sistemlerde çevrenin ekserji üzerindeki etkisi gibi, birey üzerinde önemli bir etki sağlayacaktır. Bu etki uzun süreli olursa, bireyin belki de pek çok özelliği de değişecek, onun üzerinde değişim ve dönüşüm sağlayacaktır. Zira onun için çevre değişmiştir. Tıpkı sistemlerin ekserjinin çevre değişince değiştiği gibi bireyin de tabiri caizse ekserjisi değişecek, kimyası da hatta psikolojisi de. Belki de ben o eski ben değilim diyecektir.  Dolayısıyla çevre başka bir çevre olurken, birey de başka bir birey olacaktır. Birey için geçerli olan bu ilkeler toplumlar için de geçerli olduğu unutulmamalıdır. Zira her toplum da aynı zamanda bir sistemdir. Hem de yaşayan, yani canlı. 

Bu yüzden, sosyal yaşamda da tıpkı fiziksel sistemlerde olduğu gibi çevrenin ne kadar anlamlı ve önemli olduğu gerçeği, termodinamik bakış açısından da bir kez daha ortaya çıkmış olmaktadır. Biz burada yeni bir keşif yapmış olmuyoruz. Daha önce sosyal dünyada ortaya çıkmış ve tespit edilmiş olan bir gerçeği, termodinamik açısından da teyit etmiş oluyoruz. Kaldı ki termodinamiğin yasaları, kimilerine göre zaten bir buluş değil, bir gerçeğin fark edilmesi olarak ifade edilmektedir.

Değerli arkadaşlar, sonuç olarak; iyi bir çevre, yüksek ekserjili bir yaşam için bir lütuf, kötü bir çevre ise kurtulması gereken bir alan olsa gerek.

Herkese de bu manada, iyi bir çevrede bulunmasını, iyi bir çevrede olanların da bunun kıymetini bilmesini arzu ederek; sözlerimi bugün de burada tamamlamak istiyorum.

 

Hoşça kalın, iyi bir çevrede kalın, sistem çevre ilişkisinin önemli olduğu gerçeğini de ihmal etmeyin. Derim…

Yazarın Diğer Yazıları
OKUMAK VE YAZMAK (13 Aralık 2018 - Perşembe)
GENÇLERE TAVSİYELER (08 Aralık 2018 - Cumartesi)
NEREYE GİDİYORUZ? (04 Aralık 2018 - Salı)
YERELLİK Mİ? EVRENSELLİK Mİ? (22 Kasım 2018 - Perşembe)
NİCELİK Mİ? NİTELİK Mİ? (20 Kasım 2018 - Salı)
YAŞAMDAKİ DEĞİŞİM VE DÖNÜŞÜM (15 Kasım 2018 - Perşembe)
ENERJİMİZİ NEREDE HARCIYORUZ? (06 Kasım 2018 - Salı)
ÜLKEMİZİN ENERJİ SEPETİNE BAKIŞ (03 Kasım 2018 - Cumartesi)
ENERJİ NEDİR? NE DEĞİLDİR? (II) (30 Ekim 2018 - Salı)
ENERJİ NEDİR? NE DEĞİLDİR? (I) (27 Ekim 2018 - Cumartesi)
Sayfa:
Resmi İlanlar

SAYFA EDİTÖRÜ

/resimler/2015-4/16/1020184616446.jpg

 

    Süleyman ERDOĞAN
     editor@kayserihaber.com.tr 
    

Başlangıç Tarihi
Bitiş Tarihi
Kayseri
14 Aralık 2018 Cuma
Bugün
Bulutlu
8 °C
1 °C
Cumartesi
Bulutlu
8 °C
0 °C
Pazar
Bulutlu
10 °C
1 °C
KAYTV

Kaytv kayseri üzerinde

 

İLETİŞİM

Adres : Turgut Reis Mahallesi
İlgi Sok. Şehit İsmal Uygun Ap
No:22/A Kocasinan / KAYSERİ
Telefon : 0 352 235 63 63
Fax : 0 352 235 84 74