Danişmend hükümdarı Melik Mehmet Gazi tarafından 1135 yılında yaptırılan Cami-i Kebir'in bulunduğu mahalledeki bazı binalar 5 Ocak 2021’de Cumhurbaşkanı Kararı ile ‘riskli alan’ ilan edildi. Bu kapsamda geçen yıl temmuz ayında Büyükşehir Belediyesi tarafından Suriçi Camikebir Kentsel Dönüşüm Projesi başlatıldı. 

Çalışmalar kapsamında, caminin kıble bölümündeki hasarlı yapılar yıkıldı. Yıkım sırasında Melik Mehmet Gazi tarafından yaptırıldığı düşünülen medresenin duvar yapısına ulaşıldı. Bunun üzerine belediye, tarihi yapının ortaya çıkarılması için çalışma başlattı. Büyükşehir Belediyesi’nin mart ayı meclis toplantısında söz konusu kalıntılar üzerinde arkeolojik kazı, projelendirme, restorasyon ve rekonstrüksiyon çalışmalarının yapılabilmesi için Vakıflar Genel Müdürlüğü ile protokol yapılmasına yönelik yetki verilmesi talebi, meclis üyelerince görüşülerek kabul edildi. 

Yapılan çalışmalarla ilgili bilgi veren Büyükşehir Belediyesi Kent Tarihi, Tanıtım ve Turizm Daire Başkanı Gürcan Senem, ‘‘Bilindiği gibi Cami-i Kebir’imizin hemen kıble tarafında, Selçuklu dönemine ait bir medrese olduğu ve yine aynı şekilde camimizin Melik Mehmet Gazi döneminde yaptırıldığıyla ilgili bilgilere ulaşılmıştı ama eser günümüze ulaşamamış. Bizim yaptığımız çalışmalarda 1960'lı yıllara kadar aslında bu medresenin izlerine rastlanıyor, mekanları kullanılıyor. Ama 1970'lerin başında yapılan çevre düzenlemesi çalışmaları sırasında kalıntılar ortadan kaldırılmış. Medreseye ait bir bölümde çok az bir bölümüne basan yerde WC ve abdesthane gibi imalatlar yapılmış. Kayseri Büyükşehir Belediyesi Cami-i Kebir bölgesinde kentsel dönüşüm çalışmaları gerçekleştiriyor. Bu çalışmalar sırasında ekonomik ömrünü tamamlamış ve tarihi yapı görüntüsüne uymayan yapılar yıkıldı. Bu yıkım çalışmaları sırasında da bu medreseye ait olduğunu düşündüğümüz yapı temelleri ortaya çıktı. Kentsel Dönüşüm Daire Başkanlığı’mız, yürüttüğü bu çalışmalar sırasında yapı kalıntıları bulununca hemen bize haber verdiler. Çünkü belediyenin yürüttüğü konularla ilgili ilgilenen birim biziz. Bunun üzerine yerinde tespit çalışmaları yapıldı’‘ ifadelerini kullandı.

‘‘İzleri Vakıflar Bölge Müdürlüğü’ne ait alanlara ulaşıyor’‘

Sözlerini sürdüren Senem, ‘‘Kayseri Büyükşehir Belediye Başkanımız Sayın Memduh Büyükkılıç'a bilgi verdik. Çünkü yapıyla ilgili biz hava fotoğraflarından, eski fotoğraflardan yapının kalıntılarına ulaşabileceğimizi zaten öngörüyorduk. Başkanım da hemen ‘gerekli kurumlarla işbirliği içerisinde hareket edelim, kazının yapılması ile ilgili ne gerekiyorsa hemen çalışmaları başlatın’ dedi. Bunun üzerine hazırladığımız raporları ilk önce Koruma Bölge Kolu Müdürlüğü’ne ilettik. Buradan yapıya ilişkin kazı kararını aldık ama yapı şu anda temelleri bizim belediyemize ait mülkiyet alanı içerisinde çıkmış olsa da izleri Vakıflar Bölge Müdürlüğü’ne ait alanlara ulaşıyor. Onların parsellerine ulaşıyor. Bundan dolayı da Vakıflar Bölge Müdürlüğü ile protokol yapılması gerekiyordu. Bunun için de geçtiğimiz meclis toplantısında konuyu gündeme aldık. Vakıflar Bölge Müdürlüğü ile yapılacak protokol neticesinde, vakıflara ait alanlarda da kazı devam ettirilecek.  Yapılacak kazı başkan beyin talimatıyla gerçekleştiriliyor. Kazının ev sahipliğini ise Kayseri Müze Müdürlüğü gerçekleştirecek. Onların denetiminde yürütülecek kazıya, Kayseri Büyükşehir Belediyesi olarak biz destek vereceğiz’‘ diye konuştu.

‘‘Bu yıl içerisinde başlayacağız’‘

Yapılan çalışmanın aşamalarına değinen Senem, şöyle konuştu: ‘‘Şimdi birkaç aşaması var. 1’incisi; hemen yapının, alanın içerisinde bir WC söz konusu. Öncelikle bunun durumuna bakılacak. Bir taraftan da WC'nin kaldırılması ile ilgili talimatları da başkanımız verdi. Etüt Projeler Daire Başkanlığımız, Kentsel Dönüşüm Daire Başkanlığımız konuyla ilgili çalışıyorlar. WC'nin kaldırılmasını bekleyip beklemeyeceğimiz konusu, hemen bayramdan sonra yapacağımız Etüt çalışmalarıyla ortaya çıkacak ama bu yıl içerisinde başlayacağız. Yeşil alan gibi planlanmıştı bu alan. Özellikle kentsel dönüşüm çalışmalarındaki 1’inci hedef Kayseri'nin tarihi dokusunun ortaya çıkarılmasına yönelikti. Bu bağlamda Cami-i Kebir'imizle hemen Hatuniye Medresemiz arasındaki o kütleler kaldırılarak mekanların, tarihi yapıların algılanabilir hale gelmesi hedefleniyordu. Bu anlamda da bu alan yeşil alan olarak planlanmıştı. Zaten bu planı da bozacak bir çalışma değil kazı çalışması.’‘

‘‘Yapı tekrar ayağa kaldırılacak’‘

Tarihi yapıdan bahseden Senem, ‘‘Yapının 4’üncü Danişmentli hükümdarı Melik Mehmet Gazi'ye ait olduğu biliniyor. Biz, Melik Mehmet Gazi'nin 1143 yılında vefat ettiğini biliyoruz. Bundan dolayı bu tarihi göz önüne aldığımızda Anadolu Selçuklu dönemine ait, en eski Selçuklu medresesi olduğunu rahatlıkla söyleyebiliriz. Bunun yanında, yapı caminin kıble duvarına bitişik olarak yapılıyor. Tabi çevre düzenleme çalışmaları sırasında 1970'lerde, alanda bulunan mezar taşları, sandukalar, hemen kıble cephesinin orada bir yapı yapılmak suretiyle oraya taşınmış. Kazılarda ne çıkacağını göreceğiz. Melik Mehmet Gazi'ye ait olması muhtemel işte varsa kümbet kalıntılarına rastlayacağız mı, rastlamayacağız mı? Bunu hep beraber göreceğiz. Bunu şundan dolayı söylüyorum; şimdi tabi ki iyi niyetli tarihi çalışmalar yapan insanlarımız var. Ama burada kazılardaki çalışmalar bittikten sonra yapı planı bulabilecek miyiz, bulamayacak mıyız? Ne kadarı kaldırılmış, ne kadarı korunmuş? Bunların tamamını yapacağımız kazı ortaya çıkaracak. Yapının çıkan temel buluntularına göre Niteliklerine göre ya yapı tekrar ayağa kaldırılacak ya da mevcut haliyle korunması sağlanacak’‘ dedi.